Crankstel voor racefietsen

Het trapaslager is het onderdeel dat het crankstel met het frame verbindt en bepaalt of het gekozen crankstel compatibel is. De belangrijkste standaarden zijn: BSA met schroefdraad (68 mm, het meest gangbaar bij aluminium en stalen frames), BB30 (30 mm as geperst in het frame, licht maar vaak bron van krakende geluiden), PF30/PressFit (ingeperste lagers zonder schroefdraad, gangbare standaard voor carbon), en BBright/BB386 EVO (eigen standaarden van bepaalde merken). Controleer vóór de aankoop van een crankstel altijd de standaard van de trapas van het frame. Met een adapter kunnen sommige moderne crankstellen op een andere standaard worden gemonteerd, maar de BSA met schroefdraad blijft de stilste en meest betrouwbare oplossing.

De lengte van de cranks beïnvloedt de cadans en het comfort, niet direct het vermogen. De gangbare maten zijn 165, 170, 172,5 en 175 mm. De veelgebruikte vuistregel: kies een lengte die in verhouding staat tot de binnenbeenlengte (ongeveer 10% van de binnenbeenlengte). Kortere cranks bevorderen een hoge cadans en verminderen de belasting op de knieën, wat vooral aanbevolen wordt voor fietsers met gevoelige gewrichten of die lange afstanden afleggen. De recente trend onder fietsfitters en triatleten is om naar 165-167,5 mm te gaan om de wendbaarheid tijdens het trappen te bevorderen.

Ja, op voorwaarde dat de nieuwe kettingbladen compatibel zijn met de asafstand en het aantal armen van de crank. Voor een Shimano compact crankstel met 4 armen (asafstand 110 mm) zijn de kettingbladen uitwisselbaar tussen series (105, Ultegra, Dura-Ace) met hetzelfde aantal versnellingen. Het referentienummer van het kettingblad geeft de asafstand (BCD: Bolt Circle Diameter) en het aantal armen aan. Let op: een compact (asafstand 110 mm) is niet compatibel met een standaard dubbel (asafstand 130 mm). Alleen de kettingbladen vervangen is een veelvoorkomende handeling om de overbrengingen aan te passen aan een specifiek terrein (bijv. een 34-tands kettingblad voor de bergen in plaats van een 36-tands).

Voor een fietser die 5.000 km per jaar aflegt en gestructureerde trainingsdoelen heeft, ja, zonder twijfel.Cranksets met een ingebouwde vermogensmeter (Shimano met Favero Assioma, SRAM met Quarq, Stages op de linker crank) maken de aanschaf van een aparte sensor overbodig en bieden bij de topmodellen metingen aan beide kanten. De meerprijs van een Quarq DZero geïntegreerd in een SRAM Force AXS bedraagt ongeveer 500 tot 800 € ten opzichte van de groepset zonder sensor. Te vergelijken met de prijs van een hoogwaardige pedaalvermogensmeter (800 tot 1.200 €). Vermogensmeting verandert de training: nauwkeurige trainingszones, vermoeidheidsmonitoring, planning van de sessies.

HollowTech II is de technologie voor de holle as die in de cranksets van Shimano is geïntegreerd, niet een materiaal. De HollowTech II-cranksets zijn van gesmeed aluminium in de 105- en Ultegra-series, en van carbon in de Dura-Ace-serie. De as is geïntegreerd in de rechter crankarm en loopt door de BSA-schroefdraadbehuizing zonder dat er een behuizing is (de lagers zitten in cups die rechtstreeks in het frame zijn geschroefd). Deze constructie staat bekend om zijn stijfheid, stilte en betrouwbaarheid op de lange termijn. De carbon crankstellen (Dura-Ace R9200, SRAM Red, Campagnolo Super Record) zorgen voor een gewichtsbesparing van 100 tot 200 g ten opzichte van de aluminium versies en een superieure torsiestijfheid.

Geschikt voor gelijkmatig terrein, minder geschikt voor cyclosportives met grote hoogteverschillen. Het 1x-kettingblad voor racefietsen (SRAM Force 1x12, Campagnolo Ekar) vereenvoudigt de aandrijving: geen voorderailleur meer, minder gewicht, minder onderhoud. Met een cassette van 10-33 of 10-36 bestrijken de overbrengingen een breed spectrum. De beperking: de sprongen tussen de tandwielen zijn groter dan bij een dubbel kettingblad, wat het aanhouden van een nauwkeurig tempo in de klim kan verstoren. Voor een fietser die voornamelijk op vlak tot licht heuvelachtig terrein of op gravel rijdt, is het enkelvoudige kettingblad een uitstekende keuze. Voor het hooggebergte of wedstrijden met frequente versnellingen blijft de dubbele overbrenging superieur.

Het onderhoud van het crankstel komt neer op het controleren van de as, de lagers en abnormale geluiden. Een ritmisch gekraak tijdens het trappen is vaak een teken dat het trapaslager opnieuw gesmeerd of vervangen moet worden, of dat een pedaalschroef loszit. Bij intensief gebruik (6.000+ km/jaar) wordt aanbevolen om de lagers van de trapasbehuizing één keer per jaar te demonteren om ze te reinigen en opnieuw te smeren. De lagers van een hoogwaardige BSA-trapas met schroefdraad (Shimano SM-BB52, Token) gaan bij regelmatig onderhoud 15.000 tot 30.000 km mee. PressFit-trapaslagers van carbon zijn gevoeliger voor water en modder: door ze na elke rit in natte omstandigheden af te spoelen, gaat de levensduur ervan langer mee.

Nee, niet zonder adapter, want de assen van Campagnolo (Ultra-Torque) en Shimano (HollowTech II) zijn niet uitwisselbaar. Campagnolo gebruikt zijn eigen Ultra-Torque-systeem (een tweedelige as die in het midden van de trapasbehuizing aan elkaar wordt geschroefd) met specifieke trapaslagers, zelfs op een BSA-schroefdraad van 68 mm. Een BSA-frame met schroefdraad is geschikt voor Campagnolo-trapaslagers, maar deze zijn niet hetzelfde als die voor Shimano. Sommige merken, zoals Token, bieden universele trapaslagers aan waarmee Campagnolo-cranksets op BB30- of PressFit-frames kunnen worden gemonteerd. Raadpleeg bij twijfel een gespecialiseerde fietsenmaker voordat u tot aankoop overgaat.

De cranks en kettingbladen van een kwaliteitscrankstel gaan bij goed onderhoud 30.000 tot 50.000 km mee. De kettingbladen slijten sneller: de tanden krijgen na 15.000 tot 25.000 km een asymmetrische vorm, afhankelijk van de omstandigheden. Een versleten kettingblad zorgt ervoor dat de ketting tijdens het trappen van de tand wipt en moet worden vervangen. Het trapaslager is het belangrijkste slijtageonderdeel van het geheel: de lagers slijten na 10.000 tot 20.000 km, afhankelijk van de kwaliteit en vochtige omstandigheden. Krakende geluiden, zijspeling die voelbaar is tijdens het trappen of een ketting die stroef loopt, zijn tekenen dat het trapaslager aan vervanging toe is.